Over de wintertijd, en jetlag zonder vliegtuig
Vannacht gaat de klok een uur terug. Een uur extra slapen, zeggen ze dan.
Nou.
Vertel dat maar aan je hond of je kat. Of aan je kinderen.
Die hebben geen boodschap aan de klok en staan morgen gewoon een uur te vroeg naast je bed. Voor hun lijf is het namelijk nog het oude tijdstip.
Jetlag zonder vliegtuig
In mijn praktijk zie ik het elk jaar rond deze tijd. Mensen die zich een paar dagen voelen alsof ze net terug zijn van een verre reis.
Moe.
Wazig.
Sneller geprikkeld.
Onrustig slapen, of juist veel te vroeg wakker.
Een soort jetlag. Zonder vliegtuig en zonder vakantie, maar wél met alle bijwerkingen.
En dan gebeurt er iets wat ik eigenlijk heel interessant vind.
“Zie je wel, daar is mijn brein weer”
Als je brein net anders werkt, ben je vaak gewend om de oorzaak bij jezelf te zoeken. Ben ik moe? Komt vast door mijn ADHD. Kom ik niet op gang? Daar heb je mijn brein weer.
Soms klopt dat. Maar soms ook niet.
Want als je deze week moe bent, is daar een aanwijsbare reden voor. De klok is verzet. Je lichaam loopt even achter op de klok aan de muur. Dat heeft iedereen, met of zonder label.
Dus nee, dat is niet meteen het bewijs dat jouw brein het wéér anders doet. Het is gewoon de wintertijd.
En dat vind ik eigenlijk best een opluchting.
Even de wetenschap erbij
Je lichaam heeft een eigen biologische klok. Die regelt onder andere wanneer je moe wordt en wanneer je wakker wordt.
Daglicht is het belangrijkste signaal voor die klok. Vooral licht in de ochtend helpt hem op tijd te zetten.
Verzet je de klok een uur, dan loopt je lichaam even achter. De meeste mensen hebben een paar dagen nodig om bij te trekken.
Bij mensen met ADHD komt een later slaapritme vaker voor. Voor hen kan zo’n verschuiving dus net wat meer uitmaken.
En die verwachting dan?
Tegelijkertijd zie ik nog iets anders. Mensen die al weken van tevoren zeggen: “Ik ga vast last krijgen van de wintertijd.”
En ja, dan komt het vaak ook.
Bij sommigen is dat echt lichamelijk. Bij anderen speelt de verwachting misschien ook mee. Als je op zoek bent naar moeheid, vind je hem ook sneller.
Dat betekent niet dat het tussen je oren zit. Maar het is wel goed om te weten. Want daar waar je verwachting meespeelt, begint ook een stukje van jouw invloed.
Mijn eigen bekentenis
Ik heb zelf eigenlijk niet zoveel last van het verzetten van de klok. Denk ik.
Waar ik wél last van heb: het donker.
Zodra het ’s middags al begint te schemeren, zakt mijn productiviteit in als een pudding. Dan wil ik maar één ding. Op de bank, met een beker warme chocolademelk. Met slagroom, uiteraard.
En weet je? Dat mag.
Niet elke dip hoeft opgelost te worden. Sommige mag je gewoon inplannen.
Wat helpt deze week?
- Benoem het. “Ik ben moe, en dat komt door de klok.” Klinkt simpel, maar het haalt een hoop gedoe uit je hoofd.
- Doe meteen mee. Eet en slaap vanaf zondag op de nieuwe tijd, ook als het even scheef voelt.
- Zoek ’s ochtends daglicht op. Gordijnen open, even naar buiten, koffie bij het raam.
- Dim ’s avonds de lichten, een uurtje of twee voor je naar bed gaat.
- Leg de lat een tikje lager. Een paar dagen minder plannen is slim, geen falen.
- Plan het gezellige donker in. Kaarsje, dekentje, chocolademelk. Bewust, in plaats van met een schuldgevoel.
En lukt het nog niet meteen? Helemaal niet erg.
Geef je systeem even de gelegenheid om zich aan te passen. De klok aan de muur doet dat in één seconde. Jij hoeft dat niet.
Terug naar die hond
Morgen staat hij dus een uur te vroeg naast je bed. Hij vindt er niks van. Hij weet gewoon niet dat de klok verzet is.
Jij wel. En dat is precies het verschil. Als je weet waar je moeheid vandaan komt, hoef je hem niet op jezelf te plakken.
Soms is moe gewoon moe.
Jouw wintertijd-check
Pak er vijf minuten voor:
- Waar merk jij deze week als eerste dat je lijf achterloopt op de klok? Denk aan één concreet moment.
- Wat zeg je tegen jezelf als je moe bent? En wat zou je zeggen tegen een goede vriendin die precies zo moe is?
- Welke verwachting van jezelf mag deze week een tikje lager? En wat is het ergste dat er gebeurt als je dat echt doet?
- Eerlijk zijn nu: hoe ziet jouw wintertijd-overlevingsmodus eruit? Dekentje en chocolademelk, gewoon doorrazen, om half negen in bed, of snoozen tot de wekker het zelf opgeeft?
- Wat is één klein ding dat jij deze week gaat doen om mee te bewegen met je ritme, in plaats van ertegenin?
Wil je dat ik met je meekijk? Vul de vragen hier in, dan stuur ik je een persoonlijk videootje terug.
Nieuwsgierig?
Die ene verzette klok is eigenlijk pas het begin. Straks komen Sint Maarten, Sinterklaas en de feestdagen eraan, en die vragen ook het nodige van een druk brein.
Op maandag 16 november om 20:00 uur geef ik een gratis webinar over hoe je overeind blijft in zo’n vol seizoen. Blijf je tot het einde, live of via de replay? Dan krijg je als bonus mijn masterclass Grip op de feestdagen (t.w.v. €27).